Gedeelde pedagogische verantwoordelijkheid?
De opvoedingsbelofte in het licht van de rechten van de mens en de rechten van het kind.

Conferentie op 11 mei 2007
naar aanleiding van de Internationale Dag van het Gezin (15 mei)

Een organisatie van het Hoger Instituut voor Gezinswetenschappen (Dr. Hans Van Crombrugge) en de universiteiten van Antwerpen (Prof. Dr. Wouter Vandenhole) en Maastricht (Prof. Dr. Jan C.M. Willems)
Met de steun van de Vlaamse minister van Welzijn, Volksgezondheid en Gezin

>> Inleiding
>> Presentaties
>> Wie is wie?
>> Verslagboek
>> Reacties
>> In English

Inleiding
De ouder-kindrelatie als opvoedende relatie vormgeven en verantwoorden is niet evident.
Tussenkomen in opvoeding en gezinnen heeft een negatieve betekenis gekregen. We bemoeien ons liever niet (meer) met opvoeding omdat we ons niet (meer) willen bemoeien met gezinnen. De ‘jeugdbescherming’ is in wezen nog steeds reactief en lijkt nauwelijks aangeraakt door wetenschappelijke inzichten over structurele preventie.

Kunnen we wel algemene en veralgemeenbare principes formuleren aan de hand waarvan de ouder-kindrelatie zich als pedagogisch verantwoord kan laten meten? Is een kader denkbaar van waaruit al wie betrokken is bij de ouder-kindrelatie, zowel ondersteund als ‘geresponsabiliseerd’ kan worden?

Pedagoog Hans Van Crombrugge (HIG) vindt van wel en pleit voor het instellen van een ‘opvoedingsbelofte’. Professor Jan Willems (Universiteit Maastricht) treedt hem hierin bij vanuit een juridische (mensenrechtelijke) optiek.

Deze stellingname roept evenwel tal van vragen op. Is het mogelijk een dergelijk algemeen normatief kader te formuleren? Wat kan de inhoud daarvan zijn, mede in het licht van de rechten van de vrouw en andere fundamentele mensenrechten? Hoe en in hoeverre kan/moet de overheid ouders 'responsabiliseren'?

In 2006 was de opvoedingsbelofte al onderwerp van debat tijdens de HIG-forumdag.
Op 11 mei 2007 wordt de discussie verdergezet met als invalshoek de rechten van het kind, ondermeer door Wouter Vandenhole (Universiteit van Antwerpen). Het wordt een multidisciplinaire reflectie: wat is juridisch, vanuit de rechten van het kind, de rechten van de vrouw en de mensenrechten in het algemeen, de feitelijke situatie? Wat is mogelijk en wat wordt wenselijk geacht? Welke opvoedingswetenschappelijke inzichten kunnen hierbij dienstbaar zijn en wat is pedagogisch wenselijk?

Met dit initiatief beantwoorden de organisatoren de oproep van de Verenigde Naties om naar aanleiding van de Internationale Dag van het Gezin (15 mei) actuele thema's in verband met gezinnen en gezinsbeleid op de agenda te plaatsen.

Sprekers


– Hans Van Crombrugge, De opvoedingsbelofte: over het belang van het uitspreken van de gedeelde pedagogische verantwoordelijkheid van ouders, samenleving en overheid.


– Jan Willems, Kinderrechten en de weg naar verantwoord ouderschap: van opvoedverbod (ouders kunnen opvoeden totdat ...) naar opvoedbelofte (ouders gaan opvoeden als ...)?
Ouderlijke en overheidsverantwoordelijkheden in het Kinderrechtenverdrag in het licht van een pedagogisch model van het belang van het kind, een aanbeveling over ‘positive parenting’ vanuit de Raad van Europa en het voorstel van de ouderbelofte.

– Jaap E. Doek, Het recht van het kind om opgevoed te worden: who cares about what?
Ervaringen en opvattingen van de voorzitter van het Comité inzake de Rechten van het Kind inzake de rol van overheden en ouders: hoe past een opvoedingsbelofte daarin?

- Martine F. Delfos, Van ouder tot groepsouder: ouderschap (en opvoedingsbelofte) in het virtuele milieu.
Je hebt een dorp nodig om een kind op te voeden, zeggen ze in Nigeria. Klopt! Maar hoe geef je dat vorm in de huidige maatschappij? En wat doe je met die nieuwe opvoedende instantie die niet als zodanig bedoeld is: het virtuele milieu?

– Wouter Vandenhole, Kinderrechten, ouderlijke verantwoordelijkheid en plichten voor de staat.
Plichten van ouders en overheid voor de opvoeding van kinderen in het licht van o.a. het Europees Sociaal Handvest en het Europees Verdrag over de Rechten van de Mens, en de opvoedingsbelofte.

– Ineke Boerefijn, De mensenrechten van kinderen en vrouwen – botsende rechten?
De termen ‘ouders’ en ‘verzorgers’ zijn sekse-neutraal. De opvoedingsbelofte gaat uit van de gelijkwaardigheid van beide ouders. Welke bijdrage kan dit leveren aan de mensenrechten van vrouwen en de bevordering van de gelijkheid van mannen en vrouwen in het gezin?

– Doret de Ruyter, De opvoedingsbelofte en het floreren van kinderen en ouders.
Heeft de opvoedingsbelofte zin en betekenis in het licht van het opvoedingsdoel ‘het floreren van kinderen als volwassenen’ en draagt zij bij aan de ‘garantie’ van een minimale opvoedingssituatie?

Wie is wie?
–Prof. Dr. Ineke Boerefijn, Studie- en Informatiecentrum Mensenrechten, Universiteit Utrecht; bijzonder hoogleraar op de Opzij-wisselleerstoel van het Centrum voor Gender
en Diversiteit van de Universiteit Maastricht.
–Dr. Hans Van Crombrugge, pedagoog, Hoger Instituut voor Gezinswetenschappen, Brussel.
–Dr. Martine F. Delfos, psycholoog, Psychologisch Instituut voor Consultatie, Onderwijs en Wetenschappelijk Onderzoek, Utrecht.
–Prof. Em. Dr. Jaap Doek, voorzitter Comité inzake de Rechten van het Kind, Genève (tot eind februari 2007).
–Prof. Dr. Doret de Ruyter, hoogleraar Theoretische en historische pedagogiek, VU Amsterdam.
–Prof. Dr. Wouter Vandenhole, Unicef-leerstoel kinderrrechten, Universiteit Antwerpen.
–Prof. Em. Dr. Eugeen Verhellen, oprichter van het Centrum voor de Rechten van het Kind, Universiteit Gent.
–Prof. Dr. Jan C.M. Willems, Centrum voor de Rechten van de Mens, Universiteit Maastricht; bijzonder hoogleraar Rechten van het kind, VU Amsterdam.

Publicatie
De bijdragen van deze conferentie worden in het Nederlands uitgegeven als nr. 17 in de reeks ‘Forumdagen’ van het Hoger Instituut voor Gezinswetenschappen.
Daarnaast wordt een academische publicatie in het Engels gepland.

Het verslagboek (in het Nederlands) kost 10 euro (+ 2,5 euro verzendingskosten) en kan besteld worden door storting van het correcte bedrag op rekeningnummer 734-2090220-73, van het Hoger Instituut voor Gezinswetenschappen, Huart Hamoirlaan 136, 1030 Brussel, met vermelding van 'Gedeelde pedagogische verantwoordelijkheid?'.
>> Of gebruik het bestelfomulier.

Reacties op de idee van een opvoedingsbelofte
De Nederlandse onderzoeker Ed Spruijt (Universiteit Utrecht) bepleit, in een aanbeveling aan de Nederlandse regering, de opvoedingsbelofte als instrument om het leed bij de kinderen na een scheiding van de ouders te verminderen.
>> Lees het artikel 'Belofte verzacht leed bij scheiding', verschenen in het Nederlands Dagblad op 3 mei 2007.

Ook bij de besprekingen van de 'Wet bevordering voortgezet ouderschap en zorgvuldige scheiding' in de Nederlandse Tweede Kamer kwam de idee van een ouderschapsbelofte of -verklaring ter sprake.
>> Lees het verslag

>> Steun bij scheiding of beter voorkomen?
Lezersbrief, als reactie op een onderzoek van de Gentse socioloog Piet Bracke naar de effecten van echtscheiding op langere termijn (De Standaard 2 juli 2007)

Pers
De conferentie werd in diverse publicaties aangekondigd.

Een verslag verscheen in de elektronische nieuwsbrief 6 Minutes Woman Matters van 23 mei 2007:
>> 'Opvoeding als belofte';
>> 'Florerende kinderen';

en op de website van het NJI (Nederlands Jeugdinstituut).

Tertio publiceerde op 9 mei een interview met Jan Willems:
>>Puzzelstukjes opvoeding nog niet alle samen gelegd.

Het OSBJ (Ondersteuningsstructuur Bijzondere Jeugdzorg) publiceerde een korte bespreking van het boek:
>> www.osbj.be

Shared Pedagogical Responsibility?
Conference book presenting the upbringing pledge
Author(s): Hans Van Crombrugge (ed.), Wouter Vandenhole (ed.), Jan Willems (ed.)

Human rights tend to focus on the relationship between individual and state: the individual is rights-holder, the state is duty-holder. Children’s rights bring a third player much more in the picture, namely parents. Although legally speaking they are not duty-holders under the UN Convention on the Rights of the Child, they do have a number of responsibilities under the CRC and other human rights instruments. States may have obligations to turn these parental responsibilities into national legal duties if that is needed to improve the legal and social position of children.

Child rearing may still be considered by many to be within the private domain, i.e. a matter of concern only within the relationship between children and their parents, with the exception of instances of child abuse or neglect.

In this volume, child-rearing responsibilities are examined in the light of children’s rights and (other) human rights. All contributions focus in particular on the proposal to introduce an upbringing (or parenting) pledge. The upbringing pledge contains not only a statement of lasting commitment towards the child, but also an explicit declaration of commitment to respect and promote the rights of the child both as a person and as a human being who is utterly dependent upon his or her parents for his or her wellbeing and the development of his or her personality. By means of the upbringing pledge as a child rights based social institution, the responsibilities of society and the state towards both parents and children are re-affirmed as well.

Contributions presented during the conference Shared Pedagogical Responsibility?, organized by the Higher Institute for Family Sciences, 11th May 2007.

>> Published by Intersentia, July 2008 - ISBN 978-90-5095-813-4 - Price: 29 Euro
>> Table of contents

Contact
j.willems@ir.unimaas.nl - wouter.vandenhole@ua.ac.be - hans.vancrombrugge@hig.be
Hoger Instituut voor Gezinswetenschappen: tel. +32 (2) 240 68 46 - info@hig.be