Publicatie en persvoorstelling vrijdag 13 mei 2011
>> Persbericht
>> Publicatie: fragmenten bekijken; bestellen
>> Artikel in OCMW Visies
>> Reacties in de pers
Van gewoon samen tot samengewoond, en
opnieuw samen: samenwonen in het gezinsbeleid.
Gezinsbeleid in 2010.
15 mei is Internationale
Dag van het Gezin. De Verenigde Naties roepen op om naar aanleiding
van deze dag actuele thema’s in verband met gezinnen en gezinsbeleid
op de agenda te zetten. We beantwoorden deze oproep met de analyse
van het gezinsbeleid gedurende het voorbije jaar.
Deze keer schuiven de VN armoede naar voor als centraal thema.
Vanuit de vaststelling dat samenwonen het risico op armoede beperkt,
bekijken we het gezinsbeleid vanuit de volgende vraag:
Bevordert het gezinsbeleid samenwonen en gezinsvorming?
We wonen steeds minder samen. We zullen dat ook steeds minder doen
in de toekomst. In 2008 woont 12% van de Vlaamse bevolking alleen,
volgens de huishoudensprojecties van de Studiedienst van de Vlaamse
Regering zal dit percentage in 2030 stijgen tot 15%.
Deze ogenschijnlijk beperkte stijging in percentage verbergt een
grote verwachte toename in reële aantallen alleenwonenden:
tot 950.000 in 2030. In 2003 waren er dat nog geen 700.000. Dit
zijn demografische projecties; ze houden geen rekening met eventuele
wijzigingen in het beleid.
En dat is wat het Hoger Instituut voor Gezinswetenschappen naar
aanleiding van de Internationale Dag van het Gezin 2011 naar voor
wil brengen. We beargumenteren waarom samenwonen belangrijk is.
We stellen ons de vraag of de overheid het samenwonen vandaag wel
voldoende stimuleert.
Persconferentie
Op vrijdag 13 mei stellen we de krachtlijnen van
onze analyse, conclusies en kritische bemerkingen voor aan de pers
en stakeholders bij het gezinsbeleid:
Persbericht: Het gezinsbeleid stimuleert samenwonen
niet…
Een vrouw met een licht mentale handicap woont bij haar ouders.
Na het overlijden van die ouders, is er niet onmiddellijk een plaats
in een instelling. Ze kan terecht bij haar zus onder de vorm van
pleegzorg. Het gezin kan haar voor een aantal jaren een thuis bieden.
Er is wel een financieel nadeel aan verbonden: de vrouw met de handicap
krijgt een tegemoetkoming voor samenwonende en niet voor alleenstaande.
Een man en vrouw trekken niet bij elkaar in omdat de vrouw van een
ziekte-uitkering geniet en ze een sociale woning betrekt. Haar inkomsten
zouden aanzienlijk dalen als haar partner bij haar komt inwonen,
terwijl de huurprijs zou stijgen.
Situaties waar het alleen wonen financiële voordelen biedt,
zijn bij hulpverleners veelvuldig gekend. In de studie die we naar
aanleiding van de Internationale Dag van het Gezin 2011 hebben gemaakt,
analyseren we enkele goedbedoelde tegemoetkomingen en regelingen
die het samenwonen zeker niet stimuleren.
Feitelijke versus wettelijke situatie
Rijksregistergegevens geven een beeld van de gezinsvorm waarin kinderen
opgroeien. Deze officiële gegevens moeten worden genuanceerd
in het licht van de reële situatie.
14% van de kinderen woont volgens de bevolkingsgegevens bij een
ongehuwd paar. Een schatting op basis van de SILC-enquête
suggereert echter dat 10 tot 12% van de kinderen bij niet-wettelijke
samenwoners leven. Deze koppels worden doorgaans als alleenstaand
behandeld door de fiscus en het gezinsbeleid.
De officiële cijfers laten ook zien dat 12% van de kinderen
bij een alleenstaande moeder en 2% bij een alleenstaande vader woont.
SILC-gegevens vullen aan dat voor ongeveer een derde van deze kinderen
(3,5%) de alleenstaande ouder een latrelatie heeft.
Alleen of samen in het gezinsbeleid
De overheid heeft een aantal maatregelen uitgewerkt voor alleenstaande
ouders om hun financiële situatie te verbeteren. Dit is bijvoorbeeld
het geval voor de verhoging van de belastingvrije som voor kinderen
ten laste en de prijs van de kinderopvang. Ook niet-officieel samenwonenden
genieten van deze belastingmaatregel en zouden zich in de kinderopvang
in principe kunnen voordoen als alleenstaande. We kunnen spreken
van discriminatie ten opzichte van geregistreerde samenwonenden
en gehuwden.
Er is niet enkel een verschil tussen de verschillende vormen van
samenwonen. Er is ook een reëel verschil tussen samenwonenden
en alleenstaanden. Na aftrek van belastingen, kinderbijslag en kinderopvangkosten,
hebben samenwonenden vaak een lager gestandaardiseerd beschikbaar
inkomen dan alleenstaanden. Een alleenstaande ouder die werkt aan
een minimumloon heeft bijvoorbeeld een gestandaardiseerd beschikbaar
inkomen van 13.000 euro, terwijl een eenverdienerskoppel 3.000 euro
minder ter beschikking heeft. Vergelijken we dezelfde gezinstypes
die werken aan een gemiddeld loon, dan ligt het inkomensverschil
eveneens op 3.000 euro in het voordeel van alleenstaanden. Dat slechts
weinigen zich laten registreren als samenwonend, hoeft vanuit de
optiek van deze cijfers niet te verbazen.
Leefloon en sociaal huren
Ook meer specifieke financiële tegemoetkomingen maken een verschil
tussen samenwonenden en alleenwonenden. Meestal is het statuut van
samenwonende nadelig. Zo wordt de transitie van apart naar samenwonend
bemoeilijkt en zeker niet aangemoedigd.
We nemen het voorbeeld van het leefloon en het sociaal huurbesluit.
Vergelijken we bij het leefloon de situatie van een koppel met kind
met de situatie van een alleenstaande ouder met kind dan zien we
dat beiden ongeveer 1.000 euro ontvangen ook al is er één
volwassene meer in het gezin.
Een koppel met twee kinderen mag 31.967 euro bruto per jaar verdienen
om in aanmerking te komen voor een sociale woning. Voor een alleenstaande
met twee kinderen ligt dat bedrag even hoog, hoewel dit gezin een
persoon minder telt.
Als feitelijk samenwonenden zich kandidaat-huurder stellen als koppel
dan mogen ze 10.000 tot 30.000 euro (afhankelijk van het aantal
kinderen) minder verdienen dan wanneer één van beide
partners zich aanmeldt als alleenstaande en de tweede partner kort
na de toewijzing ermee gaat samenwonen.
Zo dreigt zowel bij het leefloon als in het sociaal huurbesluit
een eenouderval.
Gevolgen voor beleid
Alleen wonen zal in de toekomst toenemen: volgens cijfers van de
studiedienst van de Vlaamse regering zullen er in 2030 950.000 alleenwonenden
zijn, tegenover 770.000 in 2008.
Anderzijds merken we dat veel mensen graag samen wonen. Samenwonen
en zorg zijn met elkaar verbonden. Onderzoek toont dat 19% van de
Vlamingen het voorbije jaar heeft gezorgd voor een huisgenoot met
een ziekte, handicap of ouderdom.
Studies tonen aan dat samenwonenden een lager armoederisico en een
betere gezondheid hebben en dat ze meer beroep kunnen doen op een
netwerk. Samenwonen draagt bij aan geluk.
Gezinsbeleid ondersteunt het functioneren van gezinnen. Dat de overheid
poogt rekening te houden met verschillende gezinsvormen is toe te
juichen. Maar een gezinsvorm is vaak geen stabiel gegeven meer.
Gelukkig gaan mensen nieuwe relaties aan en pogen ze die zo duurzaam
mogelijk vorm te geven. Het Hoger Instituut voor Gezinswetenschappen
houdt een pleidooi voor een gezinsbeleid dat samenwonen en samenleven
van mensen ondersteunt en dat op die manier transities van alleenwonen
naar opnieuw samenwonen stimuleert en niet financieel afstraft.
Contact voor verder informatie:
Gaby Jennes (HIG – HUB): 0478/ 52 90 87
Joris Ghysels (Universiteit Antwerpen): 03/ 265 53 80
Kathleen Emmery en Dirk Luyten (HIG – HUB): 02/ 240 68 40
>>
Persbericht als pdf
Publicatie
De resultaten van ons onderzoek worden gepubliceerd in de
reeks 'Forumdagen' van het Hoger Instituut voor Gezinswetenschappen.
Enkele fragmenten:
>>
Samenwonen in het gezinsbeleid
>>
Het leefloon staat gezinsvorming in de weg
>>
Gezinsvorming en wonen
>>
Alleen of samen, geregistreerd of niet: de gemengde voordelen van
het gezinsbeleid in Vlaanderen
>>
Bestellen
Met de steun van de Vlaamse minister van Welzijn,
Volksgezondheid en Gezin Jo Vandeurzen.
Artikel in OCMW Visies n°3 van 2011:
HIG-studie over het effect van overheidsbeleid op het
samenwonen: Waarom bevordert met regels en steun het samenwonen
niet?
door Dirk Luyten, Kathleen Emmery en Gaby Jennes
>>
Download dit artikel als pdf
Reacties in de pers
>>
Overheid remt gezinsvorming af. De Standaard, 14 mei 2011
>> Koppels veinzen relatiebreuk om OCMW te misleiden. De
Morgen, 14 mei 2011
>>
Samenwonen kan uw portemonnee schaden. Het Belang van Limburg,
14 mei 2011
>>
Samenwonen mag niet financieel afgestraft worden. De Bond,
27 mei 2011
>>
De
hoeksteen behoeft meer ondersteuning. Standpunt van Guy Tegenbos
in De Standaard, 20 mei 2011
|